Sistoskopi Nedir, Nasıl Yapılır, Acıtır mı?

Sistoskopi nedir?

Sistoskopi, idrar kanalından (üretra) ince bir kamera ile girilerek mesanenin iç yüzeyinin doğrudan görüntülendiği tanı işlemidir. Ultrason veya tomografinin gösteremediği küçük ve düz lezyonları görebildiği için mesane tümörlerinin tanı ve takibinde altın standarttır.

Kameranın ucundaki ışık ve mercek sayesinde ürolog, mesane duvarını, idrar kanalını ve erkeklerde prostatın idrar kanalına bakan kısmını ekranda büyütülmüş olarak izler. Mesane bu sırada steril serumla hafifçe doldurularak duvarları açılır; böylece kıvrımlar arasında saklanan küçük bir tümör bile gözden kaçmaz.

Görüntüleme yöntemleriyle karşılaştırıldığında sistoskopinin en önemli farkı, mesanenin “içinden” bakmasıdır. Tomografide görülemeyecek kadar küçük veya düz bir tümör, sistoskopide net olarak görülebilir. Bu nedenle ultrasonda mesanede kitle veya mesane duvarında kalınlaşma görüldüğünde bir sonraki adım çoğu zaman sistoskopidir.

Sistoskopi neden yapılır?

Sistoskopi en sık idrarda kan nedenini araştırmak, mesane tümörü şüphesini doğrulamak ve mesane kanseri tedavisi görmüş hastaları takip etmek için yapılır. Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, idrar kanalı darlığı ve mesane taşı da diğer nedenlerdir.

• Gözle görülen veya tahlilde saptanan idrarda kan (hematüri)
• Ultrason veya tomografide mesanede kitle, duvar kalınlaşması
• Mesane kanseri tedavisi sonrası düzenli kontrol
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• İdrar yapmada zorluk, idrar kanalı darlığı şüphesi
• Mesane taşı, yabancı cisim veya daha önce takılan böbrek kateterinin (double-J) çıkarılması

İdrarda kan saptanan 40 yaş üstü ve özellikle sigara içen kişilerde sistoskopi, mesane kanserini erken yakalamanın en güvenilir yoludur. Hangi durumda endişelenmek gerektiğini idrarda kan (hematüri) yazımızda anlattık.

Sistoskopi nasıl yapılır?

Esnek sistoskopide hasta sırt üstü yatar, idrar kanalına uyuşturucu (lidokainli) jel uygulanır ve ince, bükülebilir kamera yavaşça mesaneye ilerletilir. Mesane serumla doldurulup tüm duvarları incelenir; işlem genellikle 5–10 dakika sürer ve uyutma gerektirmez.

Esnek ve sert (rijit) sistoskopi arasındaki fark nedir?

Esnek sistoskop bükülebilir, ince bir kameradır; tanı ve kontrol amaçlı, uyutmadan kullanılır. Sert (rijit) sistoskop ise düz, metal bir alettir; çalışma kanalı daha geniş olduğu için biyopsi, tümör çıkarma (TUR-M (kapalı mesane tümörü ameliyatı)) veya taş kırma gibi işlemler için ameliyathanede, spinal veya genel anestezi altında kullanılır.

Sistoskopi kaç dakika sürer?

Tanı amaçlı esnek sistoskopinin kendisi genellikle 5–10 dakika sürer. Hazırlık ve işlem sonrası kısa dinlenme ile birlikte klinikte toplam 30–45 dakika kadar kalınır.

Sistoskopi acıtır mı?

Esnek sistoskopi çoğu hasta için ağrılı değil, rahatsız edici bir işlemdir. Kameranın idrar kanalından geçtiği birkaç saniye ve mesane dolarken kısa bir sıkışma ve yanma hissi olur; işlem bitince bu his hızla geçer.

Uyuşturucu jelin ağrıyı azaltmadaki etkisini inceleyen çalışmaları bir araya getiren meta-analizde, jelin sistoskopi sırasındaki ağrıyı azaltmaya yardımcı olduğu sonucuna varılmıştır. Erkeklerde idrar kanalı daha uzun olduğu için kameranın prostat bölgesinden geçtiği an biraz daha hissedilir; bu sırada derin nefes almak ve idrar yapıyormuş gibi kasları gevşetmek geçişi kolaylaştırır.

• Ekranı izlemek: Birçok hasta mesanesini ekranda görmenin kaygısını azalttığını söyler.
• Gevşemek: Kasılmak geçişi zorlaştırır; yavaş ve derin nefes alın.
• Konuşmak: Rahatsızlık hissederseniz söyleyin; işlem her an yavaşlatılabilir.
• Anestezi seçeneği: Çok kaygılı hastalarda veya aynı seansta biyopsi gerekiyorsa işlem anestezi altında yapılabilir.

Sistoskopiden önce nelere dikkat edilmeli?

Tanı amaçlı esnek sistoskopi için genellikle aç kalmak gerekmez. İşlemden önce idrar tahliliyle enfeksiyon olmadığı doğrulanır; aktif idrar yolu enfeksiyonu varsa işlem ertelenir. Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları hekiminize bildirin.

• Kan sulandırıcılar tanısal esnek sistoskopi için çoğunlukla kesilmez; biyopsi veya ameliyathane işlemi planlanıyorsa ilaç düzenlemesi hekiminizle birlikte yapılır.
• Protez kalp kapağı, yakın zamanda takılmış eklem protezi gibi durumlarınızı bildirin; gerekirse koruyucu antibiyotik verilir.
• Anestezi altında yapılacak sert sistoskopide işlem öncesi 6 saat açlık ve refakatçi gerekir.
• Önceki raporlarınızı ve görüntüleme sonuçlarınızı yanınızda getirin.

Sistoskopi sonrası neler olur, ne zaman geçer?

Sistoskopiden sonra 1–2 gün idrar yaparken hafif yanma, sık idrara çıkma ve pembe renkli idrar olabilir; bunlar normaldir ve bol su içmekle kendiliğinden geçer. Ateş, titreme veya idrar yapamama ise hemen bildirilmesi gereken durumlardır.

Toplumda esnek sistoskopi sonrası yakınmaları inceleyen bir çalışmada, hastaların önemli bir kısmının ilk günlerde yanma ve hafif kanama bildirdiği, ancak bu yakınmaların büyük çoğunlukla kısa sürdüğü görülmüştür. İdrar yolu enfeksiyonu ise daha az sıklıkta görülür.

Durum	Normal mi?	Ne yapmalı?
İdrarda yanma	Evet, 1–2 gün	Bol su için
Pembe idrar	Evet, özellikle biyopsi yapıldıysa	Su içmeye devam edin
Sık idrara çıkma	Evet, kısa süreli	Kendiliğinden geçer
38 °C üstü ateş, titreme	Hayır	Hekiminizi hemen arayın
Pıhtılı kanama, idrar yapamama	Hayır	Acil başvurun

Esnek sistoskopiden sonra araç kullanabilir, işinize dönebilirsiniz. Anestezi altında yapılan işlemlerden sonra ise o gün araç kullanılmamalıdır.

Sistoskopi sonucu ne zaman çıkar?

Görüntüleme sonucu işlem sırasında belli olur; ürolog gördüklerini hemen sizinle paylaşır. Biyopsi alındıysa patoloji sonucu genellikle 5–10 gün içinde çıkar.

Sistoskopide mesane tümörü görülürse, tanı ve tedavi aynı ameliyatta yapılır: tümör kapalı yöntemle, idrar kanalından girilerek çıkarılır. Bu ameliyatın ayrıntılarını TUR-M (kapalı mesane tümörü ameliyatı) sayfamızda, sonrasında dikkat edilmesi gerekenleri TUR-M sonrası yazımızda anlattık. Patoloji raporundaki terimler için: mesane patoloji raporu.

Mavi ışıklı sistoskopi nedir?

Mavi ışıklı (fotodinamik) sistoskopide mesaneye önceden özel bir madde verilir ve tümör hücreleri mavi ışık altında parlar. Bu yöntemin, özellikle düz ve gözden kaçabilen tümörlerin (karsinoma in situ) saptanmasını artırdığı meta-analizlerle gösterilmiştir. Dar bant görüntüleme (NBI) de benzer amaçla kullanılan bir tekniktir.

Sistoskopide neler görülebilir?

Sistoskopide mesane tümörü, mesane taşı, iltihap (sistit) bulguları, mesane duvarında cep (divertikül), idrar kanalı darlığı ve erkeklerde prostatın idrar kanalını ne kadar daralttığı görülebilir. Hiçbir anormallik görülmemesi de değerli bir sonuçtur.

Sistoskopi bulgusu	Ne anlama gelir?	Sonraki adım
Papiller (saçaklı) tümör	Mesane tümörü şüphesi	TUR-M ile çıkarılması ve patoloji
Kırmızı, kadifemsi alan	İltihap veya düz tümör (CIS) olabilir	Biyopsi, gerekirse idrar sitolojisi
Trabekülasyon (duvar kalınlaşması)	Uzun süreli idrar zorluğu, prostat büyümesi	Prostat ve mesane fonksiyon değerlendirmesi
Taş	Mesane taşı	Kapalı yöntemle kırılması
Normal mesane	Kanama kaynağı mesanede değil	Böbrek ve üst idrar yolları incelenir

Erkeklerde sistoskopi, prostat büyümesinin idrar kanalına etkisini de gösterir; ancak prostat büyümesinin tanısında her zaman gerekli değildir. Bu konuyu iyi huylu prostat büyümesi rehberimizde anlattık.

Mesane kanserinde sistoskopi ne sıklıkla yapılır?

Mesane tümörü ameliyatından sonraki ilk kontrol sistoskopisi genellikle 3. ayda yapılır. Sonraki aralıklar tümörün risk grubuna göre belirlenir: düşük riskte aralıklar hızla uzar, yüksek riskte ilk iki yıl 3 ayda bir kontrol önerilir.

Mesane kanseri tekrarlama eğilimi yüksek bir hastalık olduğu için düzenli sistoskopi, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Erken yakalanan küçük bir nüks, yine kapalı yöntemle kolayca tedavi edilir. Kontrolleri aksatmak ise tümörün kas tabakasına ilerlemesine zaman tanıyabilir. Hastalığın genel seyri için mesane kanseri rehberimize bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• EAU Guidelines on Non-muscle-invasive Bladder Cancer (TaT1 and CIS). European Association of Urology, 2025.
• Aaronson DS, et al. Meta-analysis: does lidocaine gel before flexible cystoscopy provide pain relief? BJU Int. 2009.
• Burke DM, et al. The community-based morbidity of flexible cystoscopy. BJU Int. 2002.
• Burger M, et al. Photodynamic diagnosis of non-muscle-invasive bladder cancer with hexaminolevulinate cystoscopy: a meta-analysis of detection and recurrence based on raw data. Eur Urol. 2013.