Gleason Skoru 6, 7 (3+4 / 4+3), 8, 9 Ne Demek? ISUP Derecesi Rehberi

Gleason skoru nedir?

Gleason skoru, prostat kanseri hücrelerinin mikroskop altında normal prostat dokusuna ne kadar benzediğini puanlayan sistemdir. Patolog en sık ve ikinci en önemli iki görünüme 3 ile 5 arasında puan verir ve bu iki puanı toplar (örneğin 3+4=7). Skor yükseldikçe kanser daha saldırgan davranır.

Adını 1960’larda sistemi geliştiren patolog Donald Gleason’dan alır. Patolog, biyopsi veya ameliyat örneğindeki kanser bezlerinin dizilimine bakar: düzenli, birbirinden ayrı ve iyi biçimlenmiş bezler 3; birbirine kaynaşmış, kötü biçimlenmiş veya elek gibi delikli (kribriform) bezler 4; bez yapısını tamamen kaybetmiş dağınık hücreler 5 puan alır. Teorik olarak 1 ve 2 puan da vardır; ancak bugün biyopsilerde neredeyse hiç kullanılmaz.

Bu nedenle pratikte görülebilecek en düşük Gleason skoru 6’dır. Bu durum hastaları sıklıkla korkutur: “10 üzerinden 6” orta düzey bir kanser gibi algılanır. Oysa Gleason 6 aslında ölçeğin en alt basamağıdır. Bu karışıklığı gidermek için 2014’te ISUP derece grupları tanımlanmıştır.

Gleason skorunun ilk ve ikinci sayısı ne anlama gelir?

İlk sayı tümörde en çok görülen dokunun, ikinci sayı ise ikinci sıklıktaki (biyopsilerde ise en yüksek dereceli) dokunun puanıdır. 3+4’te baskın doku 3’tür; 4+3’te baskın doku 4’tür. Toplamları aynı (7) olsa da ikisi farklı risk taşır.

ISUP derecesi (derece grubu) nedir?

ISUP derecesi, Gleason skorunun 1’den 5’e kadar sadeleştirilmiş karşılığıdır: Gleason 6 = ISUP 1, 3+4 = ISUP 2, 4+3 = ISUP 3, Gleason 8 = ISUP 4, Gleason 9–10 = ISUP 5. Güncel patoloji raporlarında Gleason skoru ile birlikte yazılır.

Gleason skoru	ISUP derece grubu	Ne anlama gelir?
3+3 = 6	1	Yavaş seyirli; yayılma olasılığı çok düşük
3+4 = 7	2	Baskın doku 3; olumlu orta risk
4+3 = 7	3	Baskın doku 4; olumsuz orta risk
4+4, 3+5, 5+3 = 8	4	Yüksek dereceli
4+5, 5+4, 5+5 = 9–10	5	En saldırgan grup

Beş basamaklı sistem, 20.000’i aşkın ameliyatlı ve 5.000’i aşkın radyoterapi hastasının verisiyle doğrulanmıştır (Epstein ve ark., 2016). Çalışmada, Gleason 6’ya göre PSA yükselmesiyle tekrarlama riski 3+4’te yaklaşık 1,9 kat, 4+3’te 5,1 kat, Gleason 8’de 8,0 kat ve Gleason 9–10’da 11,7 kat bulunmuştur. Yani 3+4 ile 4+3 arasındaki fark, “ikisi de 7” denemeyecek kadar büyüktür.

Gleason 6 (3+3) ne demek, tehlikeli mi?

Gleason 6 (ISUP 1), prostat kanserinin en düşük dereceli ve en yavaş seyirli biçimidir; başka organlara yayılma olasılığı çok düşüktür. Çoğu hastada ilk tercih ameliyat değil, düzenli PSA, MR ve biyopsiyle yapılan aktif izlemdir.

Gleason 6 tanısı, “kanser” kelimesi nedeniyle korkutucu gelir; ancak bu derecedeki tümörlerin önemli bir kısmı hastanın ömrü boyunca sorun çıkarmaz. Aktif izlem “tedavisiz bırakmak” değildir: hastalık yakından izlenir ve derecesi yükselir ya da yayılım gösterirse zamanında tedaviye geçilir. Düşük ve orta riskli hastaları 15 yıl izleyen ProtecT çalışmasında prostat kanserine bağlı ölüm tüm gruplarda düşük bulunmuştur.

Kimlerin aktif izleme uygun olduğunu ve izlemin nasıl yapıldığını aktif izlem yazımızda anlattık. Hastalığın genişliği fazla, PSA dansitesi yüksek veya MR’da büyük bir odak varsa, Gleason 6’da da tedavi seçenekleri konuşulur.

Gleason 7 (3+4) ne demek?

Gleason 3+4=7 (ISUP 2), tümörün büyük kısmının düşük dereceli (3), daha küçük bir kısmının ise orta dereceli (4) dokudan oluştuğu anlamına gelir. Olumlu orta risk grubudur; çoğu hastada robotik prostatektomi veya radyoterapi ile küratif (tamamen iyileştirici) tedavi önerilir.

3+4 grubunda patoloji raporunda yazan 4 paterninin yüzdesi önemlidir. 4 paterni çok az olan, PSA’sı düşük ve MR’da küçük odağı olan seçilmiş hastalarda aktif izlem de tartışılabilir. Raporda kribriform patern veya intraduktal karsinom yazıyorsa, bu bulgular daha saldırgan davranışla ilişkili olduğundan aktif izlem genellikle önerilmez.

Gleason 3+4 ile 4+3 arasındaki fark nedir?

Toplam skor ikisinde de 7’dir; fark, baskın dokudadır. 3+4’te baskın doku daha iyi huylu (3), 4+3’te daha saldırgan (4) dokudur. Bu yüzden 4+3=7, ISUP 3 olarak ayrı ve daha yüksek bir risk grubunda sınıflanır.

Gleason 4+3 ne demek?

Gleason 4+3=7 (ISUP 3), tümörün büyük kısmının orta-yüksek dereceli (4) dokudan oluştuğunu gösterir. Olumsuz orta risk grubudur; aktif izleme uygun değildir ve prostata sınırlıysa robotik radikal prostatektomi veya radyoterapi ile tedavi edilir.

Bu grupta tedavi öncesinde yayılım olup olmadığını anlamak için evreleme görüntülemesi yapılabilir. Uygun hastalarda robotik radikal prostatektomi ile prostat tamamen çıkarılır; ameliyatla birlikte gerekirse lenf bezleri de örneklenir. Radyoterapi seçilirse genellikle kısa süreli hormon tedavisiyle birleştirilir.

Gleason 8 ne demek?

Gleason 8 (ISUP 4), 4+4, 3+5 veya 5+3 kombinasyonlarıyla ortaya çıkan yüksek dereceli prostat kanseridir. Yüksek risk grubundadır; tedavi öncesinde PSMA PET/BT ile yayılım araştırılır ve prostata sınırlıysa ameliyat veya radyoterapi + hormon tedavisiyle küratif tedavi hedeflenir.

Yüksek risk, “tedavi edilemez” demek değildir. Prostata sınırlı veya yalnızca çevresine taşmış Gleason 8 hastalıkta robotik prostatektomi ve genişletilmiş lenf bezi temizliği, gerektiğinde ameliyat sonrası radyoterapiyle birlikte uzun süreli kontrol sağlayabilir. Evrelemede kullanılan tetkik için: PSMA PET/BT nedir?

Gleason 9 ve 10 ne demek?

Gleason 9 ve 10 (ISUP 5), prostat kanserinin en saldırgan derecesidir; hücreler bez yapısını büyük ölçüde kaybetmiştir. Yayılım riski yüksek olduğundan ayrıntılı evreleme ve genellikle çok yönlü tedavi (ameliyat veya radyoterapi, hormon tedavisi, gerekirse ek ilaçlar) planlanır.

Bu grupta tedavi kararı üroloji, radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkolojinin birlikte değerlendirmesiyle verilir. Hastalık yayılmışsa tedavi seçenekleri değişir; bu durumu ileri evre ve metastatik prostat kanseri yazımızda ayrıntılı anlattık.

Gleason skoruna göre tedavi nasıl seçilir?

Gleason skoru, tedavi kararının üç temel taşından biridir; diğer ikisi PSA değeri ve tümörün evresidir (MR ve muayene). ISUP 1’de çoğunlukla aktif izlem, ISUP 2–3’te ameliyat veya radyoterapi, ISUP 4–5’te evreleme sonrası çok yönlü tedavi öne çıkar.

Ameliyat ve radyoterapi arasındaki seçimi ameliyat mı radyoterapi mi? yazımızda karşılaştırdık. Karar verilirken yaş, ek hastalıklar, idrar ve cinsel fonksiyonun bugünkü durumu ve hastanın öncelikleri de hesaba katılır.

Biyopsideki Gleason skoru ameliyattan sonra değişir mi?

Evet, değişebilir. Biyopsi prostatın yalnızca küçük bir bölümünü örneklediği için, ameliyatla çıkarılan prostatın tamamı incelendiğinde Gleason skoru bazen yükselir, daha az sıklıkla düşer. Kesin derece, ameliyat sonrası patoloji raporunda belirlenir.

MR füzyon biyopsi, şüpheli odağı doğrudan hedeflediği için tümörün en saldırgan kısmını örnekleme şansını artırır ve biyopsi derecesinin gerçeği daha iyi yansıtmasına yardım eder. Yöntemin ayrıntıları: yapay zekâ destekli MR füzyon prostat biyopsisi. Raporunuzdaki kor sayısı, tümör yüzdesi ve perinöral invazyon gibi diğer terimler için: prostat biyopsisi patoloji raporu nasıl okunur?

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• EAU – EANM – ESTRO – ESUR – ISUP – SIOG Guidelines on Prostate Cancer. European Association of Urology, 2025.
• Epstein JI, et al. A Contemporary Prostate Cancer Grading System: A Validated Alternative to the Gleason Score. Eur Urol. 2016.
• Epstein JI, et al. Contemporary Gleason Grading of Prostatic Carcinoma: An Update With Discussion on Practical Issues to Implement the 2014 International Society of Urological Pathology (ISUP) Consensus Conference on Gleason Grading of Prostatic Carcinoma. Am J Surg Pathol. 2017.
• Netto GJ, et al. The 2022 World Health Organization Classification of Tumors of the Urinary System and Male Genital Organs-Part B: Prostate and Urinary Tract Tumors. Eur Urol. 2022.
• Hamdy FC, et al. Fifteen-Year Outcomes after Monitoring, Surgery, or Radiotherapy for Prostate Cancer. N Engl J Med. 2023.