JJ (Double J) Stent Nedir, Ne Zaman Çıkarılır? Stentle Yaşam

JJ stent nedir, neden takılır?

JJ stent, böbreği mesaneye bağlayan üreterin içine yerleştirilen, iki ucu kıvrık ince bir plastik tüptür. Üst ucu böbrek havuzunda, alt ucu mesanede kıvrılarak yerinde durur. Görevi, üreterde şişlik, taş, darlık ya da ameliyat dikişi olsa bile idrarın böbrekten mesaneye kesintisiz akmasını sağlamaktır.

Adını iki ucundaki “J” şeklindeki kıvrımlardan alır; bu kıvrımlar stentin yukarı ya da aşağı kaymasını önler. Çoğu stent birkaç milimetre çapında ve vücut boyuna göre seçilen uzunluktadır. Stent tamamen vücudun içindedir; dışarıdan görünmez, torba ya da tüp taşımazsınız. Bu yönüyle, ciltten böbreğe takılan ve dışarıda bir torbaya bağlanan nefrostomi tüpünden ayrılır.

Stent çoğu zaman geçici bir köprüdür: asıl sorun (taş, ödem, dikiş hattı) iyileşene kadar böbreği korur. Bu yüzden her stentin bir “çıkış planı” olmalıdır. Hangi nedenle takıldığını, ne zaman çıkarılacağını ve bu süre içinde nelere dikkat edeceğinizi bilmek, hem rahatınızı hem de böbreğinizin güvenliğini artırır.

JJ stent hangi durumlarda takılır?

JJ stent en sık taş tedavisinden (üreteroskopi, lazerle taş kırma) sonra, tıkanmış ve enfeksiyonlu böbreği acilen boşaltmak için ve pyeloplasti ya da üreter onarımı gibi ameliyatlardan sonra takılır. Gebelikte tıkanıklık, tümör basısı ve bazı karın ameliyatlarında üreteri korumak da diğer nedenlerdir.

Durum	Stentin amacı
Üreteroskopi / lazerle taş kırma	Ödem ve taş kırıntılarına karşı akışı korumak
Tıkalı ve enfeksiyonlu böbrek	Böbreği acilen boşaltmak
Robotik pyeloplasti	Yeni dikilen birleşimin iyileşmesi
Robotik üreter onarımı	Dikiş hattını korumak, darlığı önlemek
Tümör veya dış bası	Uzun süreli açıklık sağlamak
Gebelikte tıkanıklık	Doğuma kadar böbreği korumak

Her taş tedavisinden sonra stent gerekmez. Komplikasyonsuz üreteroskopi sonrası rutin stent takılmasını inceleyen dokuz randomize çalışmalık bir meta-analizde, stent takılan hastalarda idrar yaparken yanma ve sık idrara çıkma gibi yakınmaların belirgin olarak daha fazla olduğu; taşsızlık, enfeksiyon ve uzun dönem darlık oranlarının ise iki grupta farklı olmadığı bildirilmiştir. Bu yüzden ürolog, işlemin süresine, üreterdeki hasara ve kalan taş parçalarına göre stent kararını hastaya özel verir.

Ameliyat sonrası stentin rolü farklıdır: robotik pyeloplasti veya robotik üreter onarımı sonrasında stent, yeni dikilmiş birleşim yerinin gerilmeden ve sızdırmadan iyileşmesini sağlar. Bu ameliyatlarda stent, başarının bir parçasıdır.

JJ stent nasıl takılır ve çıkarılır, işlem ağrılı mı?

JJ stent genellikle idrar kanalından girilen kapalı bir işlemle (sistoskopi veya üreteroskopi) anestezi altında takılır; ciltte kesi yapılmaz. Çıkarma ise çoğu zaman birkaç dakika süren, lokal uyuşturucu jel veya kısa bir sedasyonla yapılan bir işlemdir ve çoğu hasta aynı gün evine döner.

Stent takılırken ne yapılır?

İdrar kanalından ince bir kamera ile mesaneye girilir, üreter ağzı bulunur ve ince bir kılavuz telin üzerinden stent böbreğe kadar ilerletilir. Doğru yerleşim röntgen ışınıyla (floroskopi) kontrol edilir. Ameliyatla birlikte takılan stentlerde bu işlem ameliyatın son aşamasında yapılır ve hasta ek bir şey hissetmez.

Stent nasıl çıkarılır?

En sık yöntem, idrar kanalından girilen ince bir kamerayla (sistoskopi) mesanedeki stent ucunun yakalanıp çekilmesidir. Esnek (bükülebilir) kamerayla yapıldığında genellikle lokal jel yeterlidir; işlem birkaç dakika sürer ve kısa süreli bir yanma ya da sıkışma hissi dışında belirgin ağrı olmaz. Sistoskopinin nasıl yapıldığını sistoskopi nedir yazımızda anlattık.

İpli stent nedir?

Bazı durumlarda stentin alt ucuna, idrar kanalından dışarı uzanan ince bir ip bağlanır. Bu “ipli stent” sayesinde stent, kontrolde hekim tarafından ya da size tarif edildiyse evde ipin yavaşça çekilmesiyle sistoskopiye gerek kalmadan çıkarılabilir. Randomize bir çalışmada ipli ve ipsiz stentler arasında stente bağlı yaşam kalitesi ve komplikasyonlar açısından fark bulunmamış; ancak ipin yanlışlıkla çekilerek stentin erken çıkabildiği bildirilmiştir. Bu yüzden ipi kendiniz çekmeyin; yalnız size söylenen gün ve şekilde çıkarılmalıdır.

JJ stent ne zaman çıkarılır, en fazla kaç ay kalabilir?

JJ stentin kalış süresi takılma nedenine göre değişir: taş tedavisi sonrası çoğunlukla birkaç gün ile birkaç hafta, pyeloplasti ve üreter onarımı sonrası çoğunlukla 4–6 hafta. Uzun süre kalması gereken stentler ise kireçlenme riskine karşı genellikle 3–6 ayda bir değiştirilir; kesin süreyi hekiminiz ve stentin üretici önerisi belirler.

Robotik pyeloplastide stentin ne kadar kalacağını inceleyen randomize bir çalışmada, 1 hafta ile 4 hafta stent kalan hastaların başarı oranları benzer bulunmuştur. Buna rağmen pek çok merkez, birleşim yerinin güvenle iyileşmesi için birkaç hafta bekler; süre, dikiş hattının durumu ve hastanın özelliklerine göre belirlenir. Pyeloplasti sonrası sürecin tamamını pyeloplasti sonrası iyileşme yazımızda anlattık.

Stentin süresi neden önemli?

Stent idrarla sürekli temas eden yabancı bir cisimdir. Zamanla yüzeyinde idrardaki mineraller birikir (kireçlenme, enkrustasyon). Taş hastalarında takılan stentleri inceleyen bir çalışmada, 6 haftadan önce çıkarılan stentlerin yaklaşık %9’unda, 6–12 hafta kalanların yaklaşık yarısında, daha uzun kalanların ise dörtte üçünden fazlasında kireçlenme saptanmış; stent 6 haftayı aşmadığında sorunların en az olduğu bildirilmiştir.

JJ stent varken ağrı, idrarda kan ve sık idrara çıkma normal mi?

Evet, büyük çoğunlukla normaldir. Stentli hastaların çok büyük kısmında sık idrara çıkma, sıkışma, idrarda hafif kan ve işerken yana vuran ağrı görülür. Bu yakınmalar stentin mesaneyi tahriş etmesinden ve işeme sırasında idrarın böbreğe doğru geri basınç yapmasından kaynaklanır; stent çıkınca geçer.

Stentli hastaların yakınmalarını ölçmek için geliştirilmiş özel bir anketle yapılan çalışmada, hastaların yaklaşık %78’i rahatsız edici idrar yakınmaları, %80’den fazlası günlük işlerini etkileyen ağrı bildirmiştir; yaklaşık üçte biri cinsel yaşamın, yarıdan fazlası iş performansının etkilendiğini belirtmiştir. Yani stent şikâyetleri yaygındır ve “bende bir sorun mu var?” endişesi çoğu zaman yersizdir.

• Sık idrara çıkma ve sıkışma: Stentin mesanedeki ucu, mesane tabanını (trigon) tahriş eder.
• İşerken böğre vuran ağrı: Mesane kasılırken idrar stent boyunca böbreğe geri basınç yapar; işemenin sonunda belirginleşir.
• İdrarda kan: Özellikle hareketten sonra pembe-kırmızı idrar sık görülür; bol su ile açılır.
• Kasık ve böğür ağrısı: Uzun yürüyüş veya ani hareketlerle artabilir.
• Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık: Bazı hastalarda olur; stent çıkınca düzelir.

Bu yakınmaların şiddeti kişiden kişiye çok değişir: bazı hastalar stenti neredeyse hiç hissetmezken bazıları zorlanır. Şiddetli yakınmalar, stentin konumu veya boyutuyla ilgili olabileceğinden kontrolde mutlaka söylenmelidir.

JJ stent ağrısı nasıl geçer, hangi ilaçlar işe yarar?

Stent yakınmalarını azaltmada en çok kanıtı olan ilaç grubu alfa blokerlerdir (örneğin tamsulosin); mesane gevşetici ilaçlar ve basit ağrı kesiciler de kullanılabilir. Yeterli ama aşırı olmayan sıvı alımı ve acele etmeden işeme de rahatlatır. İlaçları mutlaka hekiminizin önerisiyle kullanın.

Beş randomize çalışmayı birleştiren bir meta-analizde, alfa bloker kullanan stentli hastalarda hem idrar yakınma puanlarının hem de ağrı puanlarının belirgin şekilde azaldığı gösterilmiştir. Bu ilaçlar üreter ve mesane çıkışındaki kasları gevşeterek stentin yarattığı spazmı hafifletir. Mesanedeki sıkışma ön plandaysa hekiminiz mesane gevşetici bir ilaç ekleyebilir.

• Sıvı: İdrarınız açık sarı olacak kadar su için; kanlı idrarda biraz artırmak yardımcı olur, ama litrelerce zorlamak sıkışmayı artırabilir.
• Kafein ve alkol: Mesaneyi tahriş edip sıkışmayı artırabilir; stent süresince azaltın.
• İşeme: Ikınmadan, sakin işeyin; idrarın sonunda gelen yan ağrısı bu şekilde hafifler.
• Kabızlık: Ikınmayı ve kasık ağrısını artırır; lifli beslenin.
• Ağrı kesici: Hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi düzenli kullanmak, ağrı başlamadan önlemeye yardımcı olur.

JJ stentle çalışılır mı, spor, seyahat ve cinsel ilişki olur mu?

Çoğu hasta stentle masa başı işine, günlük yürüyüşe ve kısa seyahatlere devam edebilir. Ağır kaldırma, zıplama gerektiren sporlar ve uzun bisiklet sürüşü yakınmaları artırabileceği için stent çıkana kadar ertelenmelidir. Cinsel ilişki tıbbi olarak yasak değildir; rahatsızlık veriyorsa stent çıkana kadar beklenebilir.

Etkinlik	Stentle öneri
Masa başı iş	Genellikle birkaç gün içinde dönülür
Yürüyüş	Serbest; kanlı idrarda tempoyu azaltın
Ağır kaldırma, koşu, zıplama	Stent çıkana kadar erteleyin
Araba kullanma	Ağrı kesici etkisi yoksa mümkün
Uçak yolculuğu	Mümkün; stent tarihini hesaba katın
Cinsel ilişki	Yasak değil; rahatsızlık olursa erteleyin

Yurt dışında yaşıyorsanız veya stentle uzun bir seyahate çıkacaksanız, stentin çıkarılma tarihinden önce dönmeyi planlayın ya da gideceğiniz yerde çıkarılabilmesi için ameliyat raporunuzu yanınızda bulundurun. Stent, havalimanı güvenlik kontrollerinde sorun yaratmaz.

JJ stent varken hangi belirtilerde hemen doktora başvurulmalı?

Stent varken 38 °C üzeri ateş ve titreme, ağrı kesiciye geçmeyen şiddetli yan ağrısı, pıhtılı ve koyulaşan kanama veya hiç idrar yapamama durumunda aynı gün doktora başvurulmalıdır. Bu belirtiler enfeksiyon, stentin tıkanması ya da yer değiştirmesine işaret edebilir.

• Ateş, titreme, genel durumda bozulma
• Ağrı kesiciye yanıt vermeyen veya giderek artan yan ağrısı
• Pıhtılı, koyu kırmızı idrar veya pıhtı nedeniyle idrar yapamama
• İdrar miktarında belirgin azalma
• Stentin ucunun idrar kanalından dışarı çıkması (özellikle kadınlarda)

Hafif yanma, pembe idrar ve sık idrara çıkma ise acil değildir; kontrol gününüzde hekiminize anlatmanız yeterlidir. Belirtilerinizin normal sınırda olup olmadığından emin değilseniz, işlem raporunuzla birlikte bize yazabilirsiniz.

JJ stent unutulursa ne olur?

Çıkarılması unutulan stentlerin üzerine kireç ve taş birikir, stent kırılabilir ve tıkanarak böbreğe zarar verebilir. Böyle bir stentin çıkarılması basit bir sistoskopi yerine birden fazla taş kırma işlemi gerektirebilir. Bu yüzden stent tarihi asla “unutulmaya” bırakılmamalıdır.

Altı aydan uzun süre unutulmuş stentleri inceleyen bir seride, stentlerin üçte ikisinden fazlasında kireçlenme, yaklaşık yarısında kırılma görülmüş; stenti çıkarmak için hastaların bir kısmında birden fazla işlem gerekmiştir. Yazarlar bu hastalarda böbrek fonksiyonu kaybı riskinin arttığına dikkat çekmiş ve stentlerin bir kayıt sistemiyle izlenmesini önermiştir.

1. Stent takıldığı gün, çıkarılma tarihini telefonunuzun takvimine ekleyin.
2. Ameliyat raporunuzda stentin türü ve planlanan süresi yazar; saklayın.
3. Randevunuz ertelendiyse yeni tarihi mutlaka netleştirin.
4. Uzun süreli stentlerde değişim aralığını hekiminizle birlikte planlayın.

Ömür boyu JJ stentle yaşamak zorunda mıyım?

Çoğu hastada hayır. Stent genellikle geçici bir çözümdür; altta yatan darlık veya tıkanıklık ortadan kaldırıldığında stente gerek kalmaz. Uzun süredir stent değişimiyle yaşayan hastalarda, böbrek yeterince çalışıyorsa robotik onarımla idrar akışı kalıcı olarak düzeltilebilir.

Üreter darlığı veya böbrek çıkış darlığı olan bazı hastalar yıllarca birkaç ayda bir stent değiştirerek yaşar. Oysa bu darlıkların önemli bir kısmı, robotik üreter onarımı veya robotik pyeloplasti ile kalıcı olarak onarılabilir. Deneyimli merkezlerde bu onarımların başarı oranı yüksektir ve çoğu hasta ameliyattan birkaç hafta sonra stentten tamamen kurtulur. Böbrekte genişleme ve darlıkların nasıl değerlendirildiğini hidronefroz (böbrekte genişleme) yazımızda anlattık.

Robotik onarım ameliyatlarını Doç. Dr. Tuncay Taş ve Doç. Dr. Arif Özkan birlikte planlar ve uygular. Uzun süredir stentle yaşıyorsanız, görüntülerinizi ve son raporlarınızı göndererek ücretsiz ikinci görüş alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Joshi HB, et al. Indwelling ureteral stents: evaluation of symptoms, quality of life and utility. J Urol. 2003.
• Lamb AD, et al. Meta-analysis showing the beneficial effect of α-blockers on ureteric stent discomfort. BJU Int. 2011.
• Nabi G, et al. Outcomes of stenting after uncomplicated ureteroscopy: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2007.
• el-Faqih SR, et al. Polyurethane internal ureteral stents in treatment of stone patients: morbidity related to indwelling times. J Urol. 1991.
• Monga M, et al. The forgotten indwelling ureteral stent: a urological dilemma. J Urol. 1995.
• Barnes KT, et al. Do ureteric stent extraction strings affect stent-related quality of life or complications after ureteroscopy for urolithiasis: a prospective randomised control trial. BJU Int. 2014.
• Danuser H, et al. One- vs 4-week stent placement after laparoscopic and robot-assisted pyeloplasty: results of a prospective randomised single-centre study. BJU Int. 2014.